खरिपाच्या हंगामात निसर्गाच्या लहरीपणामुळे, कधी अतिवृष्टी तर कधी पावसाची ओढ, यामुळे आपल्या हातातोंडाशी आलेला घास हिरावला गेला. मनावर मळभ होते, पण बळीराजा कधीच हार मानत नाही, हे पुन्हा एकदा सिद्ध झाले आहे. सध्या मराठवाड्यातील शिवारात (Fields) आनंदाचे वातावरण आहे, कारण रब्बी हंगामाची पेरणी विक्रमी पातळीवर पोहोचली आहे.

Rabi Hangam

तुम्हाला जाणून आश्चर्य वाटेल की, मराठवाड्यात सरासरीपेक्षा जास्त पेरणी झाली आहे. Rabi Hangam 2025 Marathwada संदर्भात आलेली ही आकडेवारी शेतकऱ्यांसाठी आणि अर्थव्यवस्थेसाठी नक्कीच दिलासादायक आहे. आजच्या या ब्लॉगमध्ये आपण पाहणार आहोत की, नेमकी किती पेरणी झाली आहे? कोणत्या जिल्ह्याने आघाडी घेतली आहे? आणि कृषी तज्ञांचे यावर काय मत आहे? चला तर मग, सविस्तर माहिती घेऊया.

रब्बी पेरणीची सद्यस्थिती: एक आश्वासक चित्र (Current Status)

यावर्षी परतीच्या पावसाने आणि मान्सूनने थोडी ओढ दिल्याने सुरुवातीला रब्बीच्या पेरणीला (Rabi Sowing) काहीसा उशीर झाला होता. अनेक शेतकऱ्यांच्या मनात धाकधूक होती की जमिनीत ओलावा टिकेल की नाही? पण, शेतकऱ्यांच्या कष्टाने आणि नियोजनाने हे चित्र पालटले आहे.

ताज्या आकडेवारीनुसार, मराठवाडा विभागात रब्बी पिकांची जोरदार पेरणी झाली आहे.

  • सर्वसाधारण क्षेत्र (Normal Area): २२ लाख ३६ हजार ७८१ हेक्टर.
  • प्रत्यक्ष पेरणी (Actual Sowing): २३ लाख ४२ हजार ६८ हेक्टर.

याचा अर्थ असा की, सरासरी क्षेत्राच्या तुलनेत सुमारे १०४ टक्के पेरणी पूर्ण झाली आहे. खरिपातील नुकसान भरून काढण्यासाठी शेतकऱ्यांनी रब्बी हंगामावर (Rabi Hangam) पूर्ण लक्ष केंद्रित केल्याचे हे द्योतक आहे. उशिरा पेरणी होऊनही हे उद्दिष्ट गाठणे ही खरोखरच कौतुकास्पद बाब आहे.


अधिक वाचा : जिवंत सातबारा अभियान २०२५: जमिनीच्या 'या' ६ नोंदी आता मोफत दुरुस्त करा! (संपूर्ण माहिती)


विभागनिहाय पेरणीचा आढावा (Region-wise Analysis)

मराठवाडा हा विस्तीर्ण विभाग आहे आणि पावसाचे प्रमाण प्रत्येक जिल्ह्यात वेगळे असते. त्यामुळे पेरणीच्या टक्केवारीमध्येही तफावत दिसून येते. आपण या विभागाचे दोन मुख्य टप्प्यांत वर्गीकरण करून पाहूया.

१. छत्रपती संभाजीनगर, जालना व बीड

या तीन जिल्ह्यांचा विचार केला असता, येथेही पेरणीने सरासरी ओलांडली आहे.

  • या तीन जिल्ह्यांचे मिळून रब्बीचे सर्वसाधारण क्षेत्र हे सुमारे ७ लाख २७ हजार हेक्टर इतके आहे.
  • प्रत्यक्षात, येथे ७ लाख ५९ हजार हेक्टरवर (१०४.३८%) पेरणी झाली आहे. विशेषतः बीड जिल्ह्याचा यामध्ये मोठा वाटा आहे.

२. लातूर, धाराशिव, नांदेड, परभणी आणि हिंगोली

उर्वरित पाच जिल्ह्यांत पाण्याचे प्रमाण बऱ्यापैकी उपलब्ध असल्याने येथेही पेरणीचा टक्का वाढला आहे.

  • या पाच जिल्ह्यांत मिळून १५ लाख ८८ हजार हेक्टरवर (१०४.८७%) पेरणी झाली आहे.

जिल्हानिहाय कामगिरी: कोणी मारली बाजी? (District-wise Performance)

मित्रांनो, आता आपण बघूया की तुमच्या जिल्ह्यात पेरणीची परिस्थिती काय आहे. यावर्षी Beed District Agriculture News मध्ये बीड जिल्हा चर्चेत आहे कारण बीडने पेरणीत विक्रमी आघाडी घेतली आहे.

खालील तक्त्यावरून (Table) तुम्हाला स्पष्ट कल्पना येईल:

जिल्ह्याचे नाव (District) पेरणीची टक्केवारी (%) शेरा (Remark)
बीड ११९.६५% सर्वाधिक (विक्रमी पेरणी)
लातूर ११३.३५% उत्तम कामगिरी
नांदेड १०७.७६% समाधानकारक
हिंगोली १०७.५३% समाधानकारक
परभणी १०३.१९% सरासरीपेक्षा जास्त
जालना ९६.७५% सरासरीपेक्षा कमी
धाराशिव ९६.१०% सरासरीपेक्षा कमी
छत्रपती संभाजीनगर ९३.४३% अजूनही प्रतीक्षा

या आकडेवारीवरून (Marathwada Rabi Perni Ahaval) हे स्पष्ट होते की, बीड, लातूर, नांदेड आणि हिंगोली या जिल्ह्यांनी रब्बी हंगामात आघाडी घेतली आहे. बीडमध्ये तर जवळपास १२० टक्क्यांपर्यंत पेरणी झाली आहे, जे एक मोठे यश मानले जात आहे.

'या' तीन जिल्ह्यांत अजूनही प्रतीक्षा (Lagging Districts)

एकीकडे बीड आणि लातूरमध्ये पेरणीने उच्चांक गाठला असला तरी, दुसरीकडे काही जिल्ह्यांत अजूनही १०० टक्के पेरणी पूर्ण झालेली नाही.

  • छत्रपती संभाजीनगर (९३.४३%)
  • जालना (९६.७५%)
  • धाराशिव (९६.१०%)

या तीन जिल्ह्यांत पेरणीचा टक्का कमी का राहिला, याचा विचार करणे गरजेचे आहे. कदाचित जमिनीतील ओलावा कमी असणे किंवा पीक नियोजनातील बदल हे यामागचे कारण असू शकते. तरीही, ९० टक्क्यांच्या वर पेरणी होणे हे देखील सकारात्मकच मानले पाहिजे.

शेतकऱ्यांचा कल आणि कृषी तज्ञांचे मत (Expert Opinion)

यंदाच्या रब्बी हंगामातील या वाढीव पेरणीमागे नेमकं कारण काय? याबाबत कृषी क्षेत्रातील तज्ञ आणि 'वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठा'तील (VNMKV) शास्त्रज्ञांनी काही महत्त्वाची निरीक्षणे नोंदवली आहेत.

१. खरिपाची तूट भरून काढण्याचा प्रयत्न

यंदा खरीप हंगामात (Kharif Season) अतिवृष्टी झाली. सोयाबीन, कपाशी यांसारख्या पिकांचे अतोनात नुकसान झाले. हातात आलेले पीक गेल्यामुळे शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित कोलमडले. ही तूट (Loss) भरून काढण्यासाठी शेतकऱ्यांनी रब्बी हंगामावर (Rabi Hangam) आपली सर्व भिस्त लावली आहे. "काहीही करून रब्बीतून उत्पादन घ्यायचेच," या जिद्दीने बळीराजा राबला आहे.

२. योग्य नियोजन आणि जनजागृती

केवळ शेतकऱ्यांची जिद्दच नाही, तर कृषी विभागाचे (Agriculture Department) अधिकारी आणि कृषी विद्यापीठाचे तज्ञ यांनी केलेले नियोजनही कामी आले आहे.

  • रब्बीचे क्षेत्र कसे वाढवता येईल?
  • कमी पाण्यात जास्त उत्पादन देणारे वाण कोणते?

यावर हंगामाच्या सुरुवातीलाच चिंतन बैठका झाल्या होत्या. त्याचीच फलश्रुती म्हणून आज आपण ही वाढलेली आकडेवारी पाहत आहोत.

शेतकरी मित्रांसाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स (Tips for Farmers)

आता पेरणी तर झाली आहे, पण उत्पादन हातात येईपर्यंत काळजी घेणे गरजेचे आहे. रब्बी हंगामात यशस्वी होण्यासाठी खालील बाबींवर लक्ष द्या:

  1. पाण्याचे नियोजन (Water Management): रब्बी पिके ही मुख्यत्वे साठवलेल्या ओलाव्यावर आणि उपलब्ध सिंचनावर अवलंबून असतात. त्यामुळे थंडीच्या काळात पिकाला ताण पडणार नाही, याची काळजी घ्या. ठिबक किंवा तुषार सिंचनाचा वापर करा.
  2. कीड व्यवस्थापन: ढगाळ वातावरणामुळे हरभरा किंवा गव्हावर कीडीचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. कृषी तज्ञांच्या सल्ल्याने वेळीच फवारणी करा.
  3. तण नियंत्रण: पिकाच्या सुरुवातीच्या काळात तण नियंत्रण करणे अत्यंत आवश्यक आहे, जेणेकरून मुख्य पिकाला खते आणि पाणी पुरेसे मिळेल.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १: मराठवाड्यात रब्बी हंगामात कोणत्या जिल्ह्याने सर्वाधिक पेरणी केली आहे?
उत्तर: मराठवाड्यात बीड जिल्ह्याने सर्वाधिक, म्हणजेच सर्वसाधारण क्षेत्राच्या ११९.६५% पेरणी करून प्रथम क्रमांक मिळवला आहे.

प्रश्न २: मराठवाड्यात एकूण किती हेक्टरवर रब्बी पेरणी झाली आहे?
उत्तर: मराठवाड्यात एकूण २३ लाख ४२ हजार ६८ हेक्टर क्षेत्रावर पेरणी झाली आहे, जी सरासरीपेक्षा जास्त आहे.

प्रश्न ३: रब्बी पेरणी वाढण्याचे मुख्य कारण काय आहे?
उत्तर: खरिपात झालेले पिकांचे नुकसान भरून काढण्यासाठी आणि आर्थिक स्थैर्य मिळवण्यासाठी शेतकऱ्यांनी रब्बी हंगामात जास्त क्षेत्र ओलिताखाली आणले आहे.

निष्कर्ष (Conclusion)

शेतकरी मित्रांनो, मराठवाड्यातील रब्बी पेरणीची ही आकडेवारी नक्कीच उत्साह वाढवणारी आहे. बीड, लातूर सारख्या जिल्ह्यांनी मारलेली मुसंडी कौतुकास्पद आहे. छत्रपती संभाजीनगर आणि जालना जिल्ह्यात जरी टक्का थोडा कमी असला, तरी आगामी काळात योग्य नियोजनाने तिथले शेतकरीही नक्कीच चांगले उत्पादन घेतील अशी आशा आहे.

निसर्ग आपल्या हातात नाही, पण कष्ट आपल्या हातात आहेत. आणि मराठवाड्याचा शेतकरी कष्टाला कधीच घाबरत नाही. या रब्बी हंगामात (Rabi Hangam 2025) तुमच्या शेतात भरघोस उत्पादन होवो, हीच सदिच्छा!

माझे मत (Author's Opinion)

"मराठवाड्यातील रब्बी पेरणीची ही वाढलेली आकडेवारी केवळ संख्या नाही, तर ती शेतकऱ्यांच्या अदम्य जिद्दीची आणि कष्टाची साक्ष आहे. खरिपात निसर्गाने दगा दिला, हातातोंडाशी आलेला घास हिरावला गेला; तरीही न खचता बळीराजाने रब्बी हंगामात दुप्पट जोमाने रान उठवले आहे, ही बाब खरोखरच प्रेरणादायी आहे. विशेषतः बीड जिल्ह्याने ११ ९ टक्क्यांपर्यंत मजल मारून हे सिद्ध केले की, संकटे कितीही आली तरी शेतकरी हार मानत नाही.

मात्र, एक कृषी अभ्यासक म्हणून मला असे वाटते की, खरी लढाई आता सुरू झाली आहे. पेरणीचा टक्का वाढला हे उत्तमच आहे, पण आता बदलत्या हवामानाचा धोका ओळखून पिकांचे संरक्षण करणे जास्त महत्त्वाचे आहे. थंडी, ढगाळ वातावरण आणि पाण्याची उपलब्धता याचे गणित पुढील तीन महिने शेतकऱ्यांना जमवावे लागेल. कृषी विभागाने आता केवळ पेरणीच्या आकडेवारीत न रमता, प्रत्यक्ष बांधावर जाऊन कीड नियंत्रण आणि बाजारभावाचे मार्गदर्शन करणे काळाची गरज आहे.

सुरुवात दमदार झाली आहे, आता शेवटही गोड (भरघोस उत्पादन आणि चांगला बाजारभाव) व्हावा, हीच अपेक्षा!"


तुमच्या गावात रब्बीची पेरणी कशी झाली आहे? पाण्याची परिस्थिती काय आहे? कमेंट (Comment) करून नक्की सांगा. ही माहिती इतर शेतकरी बांधवांना शेअर करायला विसरू नका.


अधिक वाचा : मकरसंक्रांतीचा गोडवा: तिळाला मिळतोय सोन्याचा भाव; जाणून घ्या सोयाबीन आणि कांद्याची 'इनसाईड' स्टोरी!


(टीप: ही माहिती ॲग्रोवन व इतर विश्वसनीय कृषी बातम्यांच्या आधारे संकलित केली आहे.)