शेतकरी मित्रांनो, नमस्कार!

तुमच्या जमिनीचा सातबारा (7/12 Extract) तुमच्या हातात असताना, तुम्हाला कधी असा प्रश्न पडला आहे का की, "माझ्या सातबाऱ्यावर अजूनही आजोबांचे किंवा पणजोबांचे नाव का आहे?" किंवा "बँकेत पीक कर्जासाठी गेलो असता, नावातील एका स्पेलिंग मिस्टेकमुळे माझं कर्ज का अडकलं?"

satbara durusti


जर या प्रश्नांची उत्तरे 'हो' असतील, तर ही बातमी तुमच्यासाठी अतिशय महत्त्वाची आहे. जमिनीच्या व्यवहारात किंवा सरकारी योजनांचा लाभ घेताना कागदपत्रे अपूर्ण असणे ही शेतकऱ्यांसाठी मोठी डोकेदुखी ठरते. पण आता काळजी नसावी!

राज्य शासनाने २६ डिसेंबर २०२५ (आजपासून) 'जिवंत सातबारा अभियान २०२५' (Jivant Satbara Abhiyan 2025) चा दुसरा टप्पा अधिकृतपणे सुरू केला आहे. ही मोहीम पुढील एक महिना, म्हणजेच २६ जानेवारी २०२६ पर्यंत चालणार आहे. या काळात शेतकऱ्यांना त्यांच्या जमिनीच्या कागदपत्रांमधील त्रुटी विनामुल्य दुरुस्त करण्याची सुवर्णसंधी मिळाली आहे.

आजच्या या लेखात आपण सविस्तर पाहणार आहोत की, या अभियानाचा फायदा कसा घ्यायचा? कोणत्या ६ दुरुस्त्या तुम्ही करू शकता? आणि त्यासाठी अर्ज कुठे करायचा? चला तर मग, जाणून घेऊया!

'जिवंत सातबारा अभियान' (Live 7/12 Campaign) नक्की काय आहे?

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, 'जिवंत सातबारा' म्हणजे असा सातबारा ज्यावर सध्या हयात असलेल्या (जिवंत) मालकांचीच नावे आहेत.

अनेकदा काय होते, जमिनीच्या मूळ मालकाचा मृत्यू होऊन अनेक वर्षे उलटून जातात, तरीही महसूल रेकॉर्डवर त्यांचे नाव तसेच राहते. याला 'मृत सातबारा' किंवा अपडेट नसलेला सातबारा म्हटले जाते. अशा सातबाऱ्यामुळे वारसांना जमिनीचे खरेदी-विक्री व्यवहार करताना, पीक कर्ज (Crop Loan) घेताना किंवा पीएम किसान सन्मान निधी सारख्या योजनांचा लाभ घेताना कायदेशीर अडचणी येतात.

ही समस्या मुळापासून सोडवण्यासाठी शासनाने सातबारा दुरुस्ती महाराष्ट्र (Satbara Durusti Maharashtra) मोहीम हाती घेतली आहे. याचा मुख्य उद्देश सातबारा 'जिवंत' करणे हा आहे.

शेतकऱ्यांसाठी आनंदाची बातमी: 'या' ६ महत्त्वाच्या दुरुस्त्या आता मोफत!

ही मोहीम केवळ नावापुरती नाही, तर यात जमिनीशी संबंधित अतिशय गुंतागुंतीचे प्रश्न मार्गी लावले जाणार आहेत. या एक महिन्याच्या काळात (२६ डिसेंबर ते २६ जानेवारी) तुम्ही तुमच्या स्थानिक महसूल कार्यालयात जाऊन खालील ६ कामे करून घेऊ शकता:

१. कालबाह्य नोंदी कमी करणे (Removing Deceased Names)

जमिनीच्या ७/१२ उताऱ्यावर अनेकदा मयत खातेदारांची नावे कंसात टाकलेली असतात किंवा तशीच सुरू असतात. अशा अनावश्यक आणि कालबाह्य झालेल्या नोंदी या मोहिमेत कमी केल्या जातील. यामुळे सातबारा कोरा आणि स्वच्छ होईल.

२. वारस नोंदी (Heir Registration)

हा शेतकऱ्यांच्या जिव्हाळ्याचा विषय आहे. वारस नोंदणी नियम (Waras Nondni Rules) अधिक सोपे करून, मूळ मालकाच्या मृत्यूनंतर प्रलंबित असलेल्या वारस नोंदी या मोहिमेत 'फास्ट ट्रॅक' वर केल्या जातील. जर तुमच्या घरात कोणाचे निधन झाले असेल आणि वारस नोंद राहिली असेल, तर हीच योग्य वेळ आहे.

३. महिलांचे नाव मुख्य रकान्यात (Women Empowerment)

बऱ्याचदा सातबाऱ्यावर महिलांची नावे (आई, बहीण किंवा पत्नी) 'इतर हक्षात' (Other Rights) या रकान्यात असतात. यामुळे त्यांना जमिनीचे पूर्ण अधिकार मिळत नाहीत. या मोहिमेत ही नावे 'कब्जेदार सदरी' (म्हणजेच मुख्य मालकी रकान्यात) घेण्याची विशेष तरतूद करण्यात आली आहे.

४. लक्ष्मी मुक्ती योजना (Laxmi Mukti Yojana)

शेतकरी पुरुषाच्या बरोबरीने त्याची पत्नी ही संसाराचा गाडा चालवत असते. तिला सन्मान देण्यासाठी, जमिनीवर पतीसोबत पत्नीचे नाव 'सह-हिस्सेदार' म्हणून लावण्यासाठी लक्ष्मी मुक्ती योजना राबवली जात आहे. या अंतर्गत आता पत्नीचे नाव सातबाऱ्यावर सहज लावता येईल.

५. तुकडेबंदी व्यवहार नियमित करणे

गावाठाण किंवा रहिवास विभागातील जमिनीचे लहान तुकडे झाल्यामुळे (गुंठेवारी), त्याचे व्यवहार अनेकदा 'तुकडेबंदी कायद्यामुळे' अडकतात. या मोहिमेत असे विशिष्ट व्यवहार कायदेशीररीत्या नियमित करून दिले जातील.

६. सातबारा अद्ययावत करणे (Updating 7/12)

क्षेत्रफळातील तफावत, नावांचे स्पेलिंग चुकणे, किंवा जुन्या फेरफार नोंदी अद्ययावत नसणे... यांसारख्या लहान-सहान चुकांमुळे ७/१२ उतारा दुरुस्ती प्रक्रिया (7/12 Utara Correction Process) किचकट वाटते. पण या कॅम्पमध्ये हे सर्व 'ऑन द स्पॉट' दुरुस्त केले जाईल.


अधिक वाचा : Biyane Anudan Yojana 2026: सोयाबीन बियाणे 100% मोफत? असा करा अर्ज!


हे अभियान शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे का आहे? (फायदे)

तुम्ही म्हणाल, "मी नंतर कधीतरी तलाठी कार्यालयात जाऊन हे करून घेईन." पण मित्रांनो, आताच हे काम का करायचे, याची तीन प्रमुख कारणे आहेत:

  • १००% मोफत सेवा: एरवी या कामांसाठी तुम्हाला एजंटच्या मागे फिरावे लागते किंवा काही वेळा नाहक पैसे खर्च करावे लागतात. शासनाने स्पष्ट केले आहे की या मोहिमेत एक रुपयाही फी घेतली जाणार नाही.
  • वेळेची बचत: सामान्य दिवशी तलाठी साहेब उपलब्ध नसतात किंवा सर्व्हर डाऊन असतो. पण हे 'विशेष अभियान' असल्यामुळे अधिकाऱ्यांना हे काम प्राधान्याने करावे लागणार आहे.
  • कर्ज प्रकरणांत सुलभता: मार्च महिना जवळ येत आहे. बँकांचे पीक कर्ज वाटप सुरू होईल. जर तुमचा सातबारा 'क्लिन' असेल, तर तुमचे कर्ज प्रकरण एका आठवड्यात मंजूर होऊ शकते.

अर्ज कसा आणि कुठे करायचा? (Step-by-Step Process)

ही प्रक्रिया पूर्णपणे ऑफलाइन आणि थेट संपर्क साधणारी आहे. तुम्हाला खालील पायऱ्या फॉलो करायच्या आहेत:

  1. संपर्क: तुमच्या गावातील तलाठी कार्यालय किंवा महसूल मंडळ अधिकारी (Revenue Circle Officer) यांच्या कार्यालयात जा.
  2. कागदपत्रे जमा करा:
    • दुरुस्तीसाठी एक साधा लेखी अर्ज (तिथे नमुना मिळू शकतो).
    • सध्याचा तुमचा ७/१२ उतारा (ऑनलाइन काढलेला चालेल).
    • संबंधित फेरफार (Mutation Entry) - जर उपलब्ध असेल तर.
    • वारस नोंदीसाठी मृत्यूचा दाखला आणि वारसांचे आधार कार्ड.
  3. पोच पावती घ्या: अर्ज दिल्यावर तलाठ्यांकडून पोच पावती घ्यायला विसरू नका.

⚠️ महत्त्वाची टीप: ही मोहीम २६ जानेवारी २०२६ पर्यंतच आहे. शेवटच्या दिवशी गर्दी वाढू शकते, त्यामुळे शक्यतो पहिल्या आठवड्यातच आपले काम उरकून घ्या.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १: या दुरुस्तीसाठी मला काही ऑनलाइन फॉर्म भरावा लागेल का?
उत्तर: नाही. 'जिवंत सातबारा अभियान' हे मुख्यत्वे तलाठी आणि मंडल अधिकारी पातळीवर राबवले जात आहे. तुम्हाला प्रत्यक्ष कार्यालयात जाऊन अर्ज आणि कागदपत्रे द्यावी लागतील.

प्रश्न २: सातबारा दुरुस्त व्हायला किती दिवस लागतील?
उत्तर: तुम्ही अर्ज केल्यानंतर, कागदपत्रांची छाननी होऊन साधारणपणे १५ दिवसांच्या आत दुरुस्ती होणे अपेक्षित आहे. मोहिमेचा कालावधी असल्याने काम वेगाने होईल.

प्रश्न ३: जर तलाठ्याने पैसे मागितले तर काय करावे?
उत्तर: ही सेवा पूर्णपणे मोफत आहे. जर कोणी पैशांची मागणी केली, तर तुम्ही तहसीलदारांकडे तक्रार करू शकता.

निष्कर्ष (Conclusion)

शेतकरी मित्रांनो, जमिनीचे रेकॉर्ड स्वच्छ आणि अचूक असणे ही काळाची गरज आहे. मग ती मुलाबाळांमध्ये जमिनीची वाटणी असो किंवा भविष्यातील गुंतवणूक, 'जिवंत सातबारा' जवळ असणे नेहमीच फायद्याचे ठरते.

शासनाने हे अभियान खास तुमच्यासाठी सुरू केले आहे. त्यामुळे आळस न करता, आजच आपल्या कागदपत्रांची तपासणी करा आणि काही चूक असल्यास ती २६ जानेवारी २०२६ च्या आत दुरुस्त करून घ्या.

माझे मत (My Opinion)

"शेतकरी बांधवांनो, एक गोष्ट अनुभवाने सांगतो - 'शेतात गाळलेला घाम आणि कपाटात ठेवलेला सातबारा, दोन्हीची किंमत तेव्हाच होते जेव्हा ते योग्य वेळेला कामाला येतात.'

आपण शेतीमध्ये अहोरात्र कष्ट करतो, पण जमिनीच्या कागदपत्रांकडे मात्र नेहमीच दुर्लक्ष करतो. अनेकदा 'नंतर बघू' किंवा 'वेळ नाही' म्हणून आपण वारस नोंद किंवा दुरुस्ती लांबणीवर टाकतो. पण जेव्हा मुलीच्या लग्नासाठी किंवा मुलाच्या शिक्षणासाठी तातडीने कर्ज हवे असते, तेव्हा याच छोट्या चुकांमुळे बँक आपल्याला दारात उभे करत नाही.

शासनाने सुरू केलेले 'जिवंत सातबारा अभियान' ही माझ्या मते केवळ एक सरकारी योजना नसून, भविष्यातील कायदेशीर कटकटी टाळण्याची एक 'संधी' आहे. कारण एरवी साध्या वारस नोंदीसाठी आपल्याला महसूल कार्यालयात अनेक हेलपाटे मारावे लागतात, एजंटला पैसे द्यावे लागतात. आज हे सर्व काम मोफत आणि एका महिन्यात होत आहे.

त्यामुळे, माझी तुम्हाला कळकळीची विनंती आहे की, २६ जानेवारीची वाट पाहू नका. उद्याच तलाठी कार्यालयात जा आणि तुमचा सातबारा 'क्लिन' आणि 'अपडेट' करून घ्या. लक्षात ठेवा, सातबारा स्वच्छ तर व्यवहार सुरक्षित!"


तुम्हाला या योजनेबद्दल काही शंका आहेत का? किंवा तुम्हाला सातबारा दुरुस्तीमध्ये काही अडचणी येत आहेत का? खाली कमेंट बॉक्समध्ये नक्की सांगा. आम्ही तुमच्या प्रश्नांची उत्तरे देण्याचा प्रयत्न करू.

तसेच, ही माहिती तुमच्या गावातील इतर शेतकरी ग्रुपवर WhatsApp द्वारे नक्की शेअर करा, जेणेकरून कोणाचे तरी नुकसान टळेल!

शेतीविषयक कायदे, हवामान अंदाज आणि सरकारी योजनांच्या लेटेस्ट अपडेट्ससाठी 'अॅग्रोधन' (Agrodhan) ला सबस्क्राईब करायला विसरू नका!


अधिक वाचा : PM Kusum Yojana 2026: नवीन कोटा, अर्ज आणि लाभार्थी यादी - संपूर्ण माहिती