नमस्कार शेतकरी मित्रांनो,

तुम्ही तुमची शेती केवळ 'शेती' म्हणून करताय की एक 'बिझनेस' म्हणून? हा प्रश्न विचारण्याचे कारण म्हणजे, आजच्या काळात केवळ पिकवणारा शेतकरी श्रीमंत होत नाही, तर जो शेतकरी मालावर प्रक्रिया (Processing) करतो आणि साठवणूक (Storage) करून योग्य वेळी विकतो, तोच खरा नफा कमवतो.

महाराष्ट्रातील फळबागायतदारांसाठी आणि विशेषतः कृषी उद्योजकांसाठी राज्य सरकारने एक अत्यंत आनंदाची बातमी दिली आहे. राज्य शासनाने नुकतीच 'मॅग्नेट २.०' (Magnet 2.0 Scheme) या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाला हिरवा कंदील दाखवला आहे. जर तुम्ही शेतकरी उत्पादक कंपनी (FPO) चालवत असाल किंवा फळप्रक्रिया उद्योगात उतरू इच्छित असाल, तर ही योजना तुमचे नशीब बदलू शकते.

आजच्या या सविस्तर लेखात आपण 'मॅग्नेट २.०' योजनेबद्दल इत्थंभूत माहिती घेणार आहोत. यामध्ये नवीन पिके कोणती? अर्ज कसा करायचा? आणि अनुदान किती मिळणार? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे तुम्हाला मिळतील. चला तर मग, जाणून घेऊया या 'गेम चेंजर' योजनेबद्दल!

Magnet 2.0 Scheme


🔹 नेमका काय आहे 'मॅग्नेट २.०' प्रकल्प? (What is Magnet 2.0 Scheme?)

सर्वात आधी 'मॅग्नेट' म्हणजे काय हे समजून घेऊ. MAGNET म्हणजे Maharashtra Agribusiness Network. हा प्रकल्प आशियाई विकास बँकेच्या (ADB) आर्थिक सहकार्याने राबवला जात आहे.

याचा पहिला टप्पा (Magnet 1.0) यशस्वी झाल्यानंतर, आता राज्य सरकारने २०२५ ते २०३१ या ६ वर्षांच्या कालावधीसाठी 'मॅग्नेट २.०' ला मंजुरी दिली आहे. या दुसऱ्या टप्प्यासाठी शासनाने तब्बल ₹२,१०० कोटींची भरघोस तरतूद केली आहे.

योजनेचा मुख्य उद्देश:

आपल्याकडे पीक खूप पिकते, पण साठवणुकीची सोय नसल्यामुळे किंवा प्रक्रियेच्या अभावामुळे ते सडून जाते. यालाच कृषी भाषेत 'काढणीपश्चात नुकसान' (Post-Harvest Losses) म्हणतात. हे नुकसान कमी करणे आणि शेतकऱ्यांच्या मालाला थेट जागतिक बाजारपेठेत योग्य भाव मिळवून देणे, हा या योजनेचा मुख्य गाभा आहे.

🔹 'मॅग्नेट २.०' मध्ये कोणती पिके समाविष्ट आहेत? (Crops List)

मित्रांनो, ही माहिती तुमच्यासाठी खूप महत्त्वाची आहे. मॅग्नेटच्या पहिल्या टप्प्यात फक्त ११ पिकांचा समावेश होता. पण शेतकऱ्यांची मागणी आणि महाराष्ट्रातील विविध भागांतील उत्पादन लक्षात घेऊन, 'मॅग्नेट २.०' मध्ये आणखी ८ नवीन पिकांचा समावेश करण्यात आला आहे.

खालील यादी तपासा आणि पहा तुमचे पीक यात आहे का:

१. जुनी पिके (जी आधीपासूनच योजनेत आहेत):

  • डाळिंब (Pomegranate)
  • केळी (Banana)
  • संत्रा (Orange)
  • मोसंबी (Sweet Lime)
  • सीताफळ (Custard Apple)
  • पेरू (Guava)
  • चिकू (Sapota)
  • स्ट्रॉबेरी (Strawberry)
  • भेंडी (Okra)
  • मिरची (हिरवी/लाल) (Chili)
  • फुलशेती (Floriculture)

२. नवीन समाविष्ट पिके (New Added Crops):

ही ८ पिके नव्याने जोडली गेल्यामुळे खानदेश, पश्चिम महाराष्ट्र आणि विदर्भातील अनेक शेतकऱ्यांना फायदा होणार आहे:

  1. द्राक्षे (Grapes) 🍇 - (नाशिक आणि सांगली पट्ट्यासाठी मोठी बातमी!)
  2. पपई (Papaya)
  3. हळद (Turmeric) - (हिंगोली, वाशिम, सांगलीच्या शेतकऱ्यांसाठी संधी)
  4. आले (Ginger)
  5. टोमॅटो (Tomato) 🍅
  6. शेवगा (Drumstick)
  7. अंजीर (Fig)
  8. फणस (Jackfruit) - (कोकणातील शेतकऱ्यांसाठी खास संधी)

महत्त्वाची टीप: जर तुम्ही यापैकी कोणतेही पीक घेत असाल, तर तुम्ही प्रक्रिया उद्योग किंवा साठवणुकीसाठी या योजनेचा लाभ घेऊ शकता.

अधिक वाचा : गहू आणि हरभरा पिकाचे संरक्षण करण्यासाठी ५ हमखास उपाय!

🔹 अनुदान आणि फायदे: कोणाला किती मिळणार? (Subsidy & Benefits)

हा प्रश्न सर्वात जास्त विचारला जातो. FPO Subsidy Scheme 2025 अंतर्गत या योजनेचे स्वरूप थोडे वेगळे आहे. ही योजना वैयक्तिक शेतकऱ्यांऐवजी गटाला (Group/FPO) जास्त प्राधान्य देते.

१. लाभार्थी कोण असू शकतात?

  • शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPCs/FPOs)
  • मूल्यसाखळी गुंतवणूकदार (VCI)
  • सहकारी संस्था
  • काही विशिष्ट घटकांसाठी स्टार्टअप्स (Startups)

२. कोणत्या गोष्टींसाठी पैसे मिळतील?

तुम्हाला शेतात केवळ पीक लावण्यासाठी पैसे मिळणार नाहीत, तर त्या पिकाचे 'मूल्यवर्धन' (Value Addition) करण्यासाठी पैसे मिळतील. उदाहरणादाखल:

  • कोल्ड स्टोरेज (Cold Storage): शेतमाल जास्त काळ टिकवण्यासाठी.
  • पॅक हाऊस (Pack House): मालाचे ग्रेडिंग आणि पॅकिंग करण्यासाठी.
  • प्रक्रिया उद्योग (Processing Unit): जसे की टोमॅटोपासून केचप, किंवा हळद पावडर युनिट.
  • रायपनिंग चेंबर (Ripening Chamber): केळी किंवा आंबा पिकवण्यासाठी.

३. अनुदानाची रक्कम (Subsidy Details):

शासकीय निर्णयानुसार (GR), पात्र प्रकल्पांना एकूण प्रकल्प किमतीच्या ६०% पर्यंत अनुदान मिळण्याची शक्यता आहे.

  • कमाल मर्यादा: साधारणपणे ६ कोटी रुपयांपर्यंतच्या प्रकल्पांना मंजुरी मिळू शकते (हा आकडा प्रकल्पाच्या स्वरूपानुसार बदलू शकतो).
  • कर्ज: उरलेल्या ४०% रकमेसाठी बँकांकडून सुलभ दरात कर्ज उपलब्ध करून देण्यासाठी 'मॅग्नेट' कक्ष मदत करतो.

🔹 या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी काय करावे? (Application Process)

'मॅग्नेट २.०' योजना महाराष्ट्र राज्य कृषी पणन मंडळ (MSAMB) मार्फत राबवली जाते. अर्ज करण्याची प्रक्रिया खालीलप्रमाणे असू शकते:

  1. FPO नोंदणी: सर्वात आधी तुमची शेतकरी उत्पादक कंपनी (FPC) कंपनी कायद्यांतर्गत नोंदणीकृत असणे आवश्यक आहे. कंपनीचे ऑडिट आणि केवायसी (KYC) पूर्ण असावे.
  2. कल्पना आणि नियोजन: तुम्हाला कोणता उद्योग टाकायचा आहे? (उदा. द्राक्षे बेदाणा युनिट किंवा कांदा चाळ).
  3. प्रकल्प अहवाल (DPR): तुमच्या व्यवसायाचा सविस्तर प्रकल्प अहवाल (Detailed Project Report) तयार करावा लागेल. यामध्ये खर्च, नफा आणि मार्केटचा अभ्यास असावा लागतो.
  4. अर्ज कुठे करायचा: अर्जाची प्रक्रिया साधारणपणे magnet.maharashtra.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर किंवा पुणे येथील पणन मंडळाच्या मुख्य कार्यालयातून राबवली जाते.

अॅग्रोधन टिप: सध्या या योजनेची अधिकृत मार्गदर्शक सूचना (Operational Guidelines) लवकरच निर्गमित होईल. त्यामुळे तुमचे कागदपत्र तयार ठेवा.
Magnet 2.0 Scheme

 

🔹 शेतकरी मित्रांनो, ही ३ कारणे तुमची 'DPR' रिजेक्ट करू शकतात! (Common Mistakes)

बऱ्याचदा शेतकरी उत्साहाने अर्ज करतात, पण त्यांचा अर्ज बाद (Reject) होतो. याची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत, जी तुम्ही टाळली पाहिजेत:

  • १. अपूर्ण कागदपत्रे: FPO ची नोंदणी जुनी असेल पण ऑडिट झालेले नसेल, तर अर्ज बाद होतो.
  • २. बाजाराचा अभ्यास नसणे: तुम्ही असा उद्योग निवडला ज्याला तुमच्या भागात मागणीच नाही, तर बँक आणि 'मॅग्नेट' समिती कर्ज देत नाही.
  • ३. चुकीची जागा: प्रकल्प उभा करण्यासाठी तुमच्याकडे स्वतःची किंवा भाडेतत्वावर घेतलेली योग्य जागा (NA किंवा अकृषिक परवानगी असलेली) असणे गरजेचे असते.

💡 शेतकरी मित्रांसाठी सल्ला (Expert Tip from Agrodhan)

मित्रांनो, केवळ अनुदान (Subsidy) मिळते म्हणून उद्योग टाकू नका.

"'मॅग्नेट २.०' ही केवळ सबसिडी नाही, तर ती तुमची शेती 'बिझनेस' मध्ये बदलण्याची संधी आहे!"

तुमच्या भागात कोणत्या पिकाचे उत्पादन जास्त आहे आणि त्याला भविष्यात (२०२६-२७ मध्ये) कशी मागणी असेल, याचा अभ्यास करा. उदाहरणार्थ, जर तुमच्या भागात टोमॅटो जास्त पिकत असेल आणि भाव पडत असतील, तर 'टोमॅटो प्युरी' युनिट टाकणे फायद्याचे ठरेल. जर तुम्ही विदर्भात असाल, तर संत्रा वॅक्स कोटिंग युनिट किंवा ज्यूस युनिटचा विचार करा.

❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १: मी एकटा शेतकरी आहे, मला या योजनेचा लाभ मिळेल का?
उत्तर: प्रामुख्याने ही योजना शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPO) आणि गटांसाठी आहे. वैयक्तिक शेतकऱ्यांसाठी 'पोकरा' (PoCRA) किंवा 'एकात्मिक फलोत्पादन विकास अभियान' (MIDH) यांसारख्या इतर योजना आहेत.

प्रश्न २: या योजनेसाठी अर्ज कधी सुरू होणार आहेत?
उत्तर: शासनाने मंजुरी दिली आहे, त्यामुळे पुढील १-२ महिन्यात अधिकृत जाहिरात आणि अर्जाची लिंक ओपन होण्याची शक्यता आहे. अपडेट राहण्यासाठी 'अॅग्रोधन' ला फॉलो करा.

प्रश्न ३: नवीन पिकांसाठी (हळद, आले) वेगळे नियम आहेत का?
उत्तर: नाही, नियम सर्वांसाठी सारखेच असतील. पण त्या त्या पिकाच्या प्रक्रियेसाठी लागणारी मशिनरी आणि तंत्रज्ञान वेगळे असेल, ज्याचा समावेश DPR मध्ये करावा लागेल.

🔹 निष्कर्ष (Conclusion)

शेतकरी मित्रांनो, 'मॅग्नेट २.०' ही महाराष्ट्राच्या कृषी क्षेत्रातील एक क्रांती ठरू शकते. २१०० कोटी रुपये ही खूप मोठी रक्कम आहे आणि ती तुमच्या हक्काची आहे. गरज आहे ती फक्त योग्य नियोजनाची आणि पुढाकार घेण्याची.

जर तुम्ही १०-१५ शेतकरी एकत्र येऊन FPO च्या माध्यमातून काम केले, तर तुम्ही फक्त शेतकरी राहणार नाही, तर 'कृषी उद्योजक' बनाल.

🔹 माझे स्पष्ट मत:

"शेतकरी मित्रांनो, 'मॅग्नेट २.०' ही योजना खूप चांगली आहे, पण फक्त 'सबसिडी मिळते म्हणून उद्योग टाकू नका'. बऱ्याचदा आपण पाहतो की, अनुदान मिळवण्यासाठी शेतकरी घाईघाईत असा प्रोजेक्ट निवडतात ज्याला मार्केटमध्ये मागणीच नसते.

माझे तुम्हाला हेच सांगणे आहे की, या योजनेत नव्याने समाविष्ट झालेली 'हळद' आणि 'आले' ही पिके गेम चेंजर ठरू शकतात. सध्या हळद आणि आल्याच्या प्रक्रिया उद्योगाला (Powder/Paste making) जागतिक मार्केटमध्ये मोठी मागणी आहे. त्यामुळे जर तुम्ही विदर्भ किंवा मराठवाड्यात असाल, तर द्राक्षे किंवा केळीपेक्षा 'हळद प्रक्रिया उद्योगाचा' नक्की विचार करा. सबसिडी तर मिळेलच, पण व्यवसायही जोरात चालेल!"

पुढील पाऊल (Next Step):
तुम्हाला या योजनेचा शासन निर्णय (GR) वाचायचा आहे का? किंवा FPO नोंदणी कशी करायची याबद्दल माहिती हवी आहे? खाली Comment Box मध्ये "Yes" टाइप करा किंवा तुमचा प्रश्न विचारा. आम्ही तुम्हाला मदत नक्की करू!

(ही माहिती तुम्हाला आवडली असेल तर तुमच्या व्हॉट्सअँप ग्रुपवर नक्की शेअर करा. कारण एक शेअर शेतकऱ्याचे नशीब बदलू शकतो!)

अधिक वाचा : कमी खर्चात आणि २ महिन्यात 'असं' बनवा शक्तिशाली सेंद्रिय खत!